رمز ارز زی‌ کش (Zcash) چیست؟
معرفی ارزهای دیجیتال

زی کش (Zcash) چیست؟

احتمالا اسم رمز ارز زی کش Zcash  و قابلیت آن یعنی “حفظ حریم خصوصی” را شنیده باشید. اما به محض این که شروع به مطالعه ی این تکنولوژی کنید خواهید فهمید که داستان زی کش مانند دیگر رمزارزها بسیار پیچید تر از تصور شمااست. دلیل آن نیز وجود فرضیات و جزییات متنوع در زمینه ی رمزنگاری است.

در این مقاله قصد داریم تا با تمرکز بر ماهیت زی کش به ویژگی ها و آینده ی روشن این رمزارز بپردازیم. بی شک پشتوانه ی این روشن نگری پتانسیل موجود در تکنولوژی پایه ی زی کش است. اما در ابتدا نگاهی به تاریخچه ی امنیت حریم خصوصی در بلاکچین خواهیم انداخت.

رتبه، حجم بازار و قیمت رمز ارز زی کش zec

 

مقدمه: نیاز مبرم به کوین های حافظ حریم خصوصی (Privacy Coins)

با وجود اینکه بیت کوین به قدرتمندترین و معروف ترین رمزارز تبدیل شده است، بسیاری از فعالان در این زمینه به نتایجی رسیده اند که معایب بیت کوین را مشخص می کند. یکی از اصلی ترین این معایب، عدم شخصی سازی تراکنش ها است. البته این ویژگی در ابتدا یک مزیت به شمار می آمد.

بلاکچین بیت کوین به گونه ای طراحی شده است تا هر یک از نودها این قابلیت را داشته باشند تا به صورت انفرادی و مجزا صحت کارکرد شبکه را تایید کنند؛ این ویژگی (بلاکچین شفاف و تغییرناپذیر) باعث شد تا کاربران با اعتماد به نفس بیشتری از این پلتفرم نا امن استفاده کنند!

اما با پیشرفت تکنولوژی، امکان مطالعه و بررسی بلاکچین ها نیز افزایش یافت. شرکت ها و آژانس های دولتی نیز توانستند تراکنش ها و صاحبان حساب را زیر ذره بین خود قرار دهند. با این که این آژانس ها ادعا کرده اند که تنها هدف آن ها از این کار شناسایی مجرمان است، اهداف پشت پرده ی دیگری نیز خودنمایی می کنند. در واقع رمزارزها با هدف ایجاد امنیت حریم خصوصی ساخته شده اند و فعالیت مجرمان و کلاهبرداران به راحتی قابل شناسایی است. پس شک نکنید که حریم خصوصی شما هم می تواند تحت کنترل باشد!

این مسئله بیش از پیش گویای نیاز مبرم کاربران به پرایوسی کوین ها است. با توجه به همین مسئله رمزارزهایی پدید آمدند تا از حریم خصوصی افراد حفاظت کنند. زی کش از جمله همین رمزارزها است.

 

رمز ارز زی کش zec چیست؟

زی کش در واقع یک فورک است که در اکتبر 2016 برای بیت کوین رخ داد و مانند بیت کوین، یک پول الکترونیکی همتا به همتا و غیر متمرکز است. در پروتکل هر دو رمزارز نیز 21 میلیون  ارز غیر قابل تغییر استفاده شده است.

زی کش به طور اختصاصی به منظور اجرای تراکنش های بدون نام، خصوصی و قابل تعویض توسعه داده شده است. این رمز ارز توسط زوکو ویلکاکس (Zooko Wilcox) به صورت یک فورک از بیتکوین ساخته شد. هدف او نیز ایجاد یک رمزارز خصوصی (پرایوت) بود. در ابتدا نام این رمزارز زیرو کوین (ZeroCoin) بود که بعدا تغییر پیدا کرد.

زی کش نیز مانند دیگر رمزارزها با یک دوراهی مواجه شد. اینکه امنیت حریم خصوصی را فراهم کند یا بر مسئله ی اثبات پذیری تمرکز کند.

بالاخره این امر از طریق استفاده از پروتکل zk-SNARK عملی شد. این پروتکل به گونه ای طراحی شده است که بتواند بدون نیاز به نمایش دادن ورودی ها و خروجی ها، صحت تراکنش ها را تایید کند.

امنیت تراکنش ها نیز با پنهان کردن کیف پول، آدرس های فرستنده و گیرنده و میزان اطلاعات ارسال شده تامین می شود. تنها موردی که در دسترس عموم قرار خواهد گرفت، برچسب زمانی شامل تاریخ و ساعت تراکنش خواهد بود.

البته این ویژگی زی کش به صورت اختیاری در دسترس است. به این معنی که کاربران می توانند عملکرد امنیتی آن را انتخاب یا رد کنند.

 

عملکرد زی کش به چه صورت است؟

به منظور یادگیری روش عملکرد تراکنش های زی کش لازم است تا در ابتدا با عملکرد تراکنش های بیت کوین آشنا شوید.

تصور کنید که شخص “الف” قصد دارد یک واحد بیتکوین به حساب شخص “ب” انتقال دهد و از کلید خصوصی خود برای ثبت تراکنش استفاده کند. این تراکنش به شبکه ی بیت کوین ارسال شده و ماینرها آن را در بلاک های خود قرار می دهند. زمانی که بلاک منتشر شود، تراکنش تایید خواهد شد. در این صورت بلاکچین آپدیت شده و در کثری از ثانیه ذخیره می شود.

حال تفاوت امنیتی زی کش در چیست؟

این بار شخص “الف” برای ایجاد تراکنش، آدرس زی خصوصی (private z-addr) خود را در اختیار شخص “ب” قرار می دهد اگر هر دو نفر از آدرس خصوصی زی کش خود استفاده کنند، تمامی اطلاعات تراکنش در حالت خصوصی و ایمن قرار خواهند گرفت.

در واقع پروتکل زی کش از ورودی ها و خروجی های تراکنش محافظت می کند تا از عدم دسترسی بلاکچین ها به این اطلاعات شخصی اطمینان حاصل کند.

این پروتکل برای تایید اینکه کاربران دارای کلیدهای خصوصی برای انجام تراکنش هستند از zk-SNARK استفاده می کند. از این طریق، امنیت اطلاعات تراکنش تامین و فعالیت سارقان سایبری شناسایی می شود.

zk-SNARK ها بر اساس یک قاعده ی رمزنگاری پیچیده به نام “اثبات دانایی صفر (Zero Knowledge Proofs) قرار گرفته اند تا از وجود اطلاعات سری کاربران مطلع شوند. البته پس از شناسایی این اطلاعات، هیچ یک از جزییات آن منتشر نخواهد شد.

 

تاریخچه و پشت پرده‌ی زی کش:

همانطور که ذکر کردیم، زی کش توسط زوکو ویلکاکس ابداع شد. قبل از آن نیز این شخص در زمینه های رمزنگاری، سیستم های غیرمتمرکز و دیگر استارتاپ های تکنولوژی محور فعالیت داشته است. استارتاپ هایی مانند Digicash، Mojo Nation و BLAKE2. چندین مهندس و مشاور (از دانشگاه های معتبر آمریکا) نیز از دیگر نفرات تیم زی کش هستند.

تیم زی کش
تیم زی کش

با اینکه زی کش یک پروژه ی متن باز (Open Source) است. این تیم برای یک کمپانی توسعه دهنده به نام “شرکت الکترونیک زیروکوین (ZECC) ” فعالیت می کنند.

علاوه بر این مهندسین، تعدادی مشاور قدرتمند نیز مشغول پشتیبانی و حمایت از زی کش هستند. از جمله این افراد بری سیلبرت، اریک ووریز و راجر ور هستند.

 

 

ماینینگ زی کش:

زی کش یک بلاکچین اثبات کار (Proof of Work) است. به این معنی که استخراج آن صرفا از طریق استفاده از نیروی پردازش دستگاه انجام می گیرد (مانند بیت کوین). ماینرها با استفاد از قابلیت های هشینگ، مسائل پیچیده ی ریاضی را حل و پاداش دریافت می کنند.

در حالی که بیت کوین از قابلیت هشینگ SHA256 برای ماینینگ استفاده می کند، زی کش از قابلیت ایکویی هش (Equihash) -که یک نوع الگوریتم استخراج کار بر اساس حافظه ی نامتقارن است بهره می برد. میزان ارز قابل استخراج در هر پلتفرم مساوی است (21 میلیون ارز)، اما عمل ماینینگ زی کش بسیار آسان تر از بیت کوین است.

حتی تا چندی پیش، استخراج زی کش با استفاده از کارت گرافیک های عادی نیز امکان پذیر بوده است. اما با توسعه یافتن انت ماینر (Antminer) توسط بیت مین (Bitmain)، قابلیت استخراج  زی کش به مراتب سخت تر شد.

 

پاداش موسسان

برخلاف تعدادی از رمزارزهای دیگر، زی کش اقدام به فروش اولیه کوین (ICO) نکرده است و از یک مکانیزم محرک متفاوت به نام “پاداش موسس (Founder’s Reward)” استفاده می کند.

پاداش موسس شامل 10 درصد از کل پاداش های ماینینگ در طول 4 سال است. تقسیم پاداش ها نیز طبق تصویر بالا بین موسسان، سرمایه گذاران و مشاوران در 4 سال و به صورت افزایشی انجام می شود. این مقدار معادل دریافت 2.1 میلیون زی کش توسط موسسان در طول 10 سال است. موضوع مالیات بر ماینینگ نیز مسئله ساز است و باعث ایجاد فورک های متعدد در زنجیره ی زی کش شده است.

وقتی که این دوره ی 4 ساله به اتمام رسد، استخراج ارزها تقریبا به شکل دیگر ارزهای اثبات کار انجام خواهد شد و تمامی پاداش ها به ماینرها خواهد رسید. پاداش بلاک در بلاکچین زی کش هر 4 سال یکبار تقسیم خواهد شد. هرچه استخراج ارزها بیشتر شود و به سقف (Cap) عرضه برسیم، سطح سختی افزایش پیدا می کند.

پاداش موسسان

همانطور که در نمودار بالا مشاهده می کنید، موسسان 2.1 میلیون کوین را به عنوان پاداش دریافت می کنند و عرضه به صورت لجستیک رشد خواهد کرد. پیش بینی می شود تا چند سال آینده این رشد تا میزان 21 میلیون نیز افزایش پیدا کند.

 

کلیدهای مشاهده و یادداشت‌ها

در حالی که از زی کش به عنوان رمزارز خصوصی یاد می شود، روش هایی نیز برای رخنه به تراکنش های خصوصی و اطلاع از میزان مبالغ منتقل شده در آن ها وجود دارد. این امر از طریق استفاده از “کلیدهای مشاهده” و “یادداشت ها” امکان پذیر است.

اگر شخصی کلید مشاهده ی شما را در اختیار داشته باشد قادر است تا از سپر دفاعی تراکنش های شما عبور کند و اطلاعاتی مانند میزان حجم تراکنش و حتی مشخصات شخص گیرنده را مشاهده کند.

نوع دیگر سوء استفاده از اطلاعات تراکنش از طریق دسترسی به یادداشت ها رخ می دهد. یادداشت ها شامل اطلاعاتی هستند که تنها شخص دریافت کننده ی تراکنش امکان مشاهده ی آنها را دارد. مانند اطلاعات مالی که امکان ارسال به دیگر موسسات مالی (بنابر درخواست قانون) را دارا هستند.

طراحان زی کش همواره تلاش کرده اند تا این رمزارز را به گونه ای ارائه دهند تا توسط دولت ها به عنوان یک ارز معتبر تایید شود. البته این مسئله برای کسانی که میلی به عمومی سازی اطلاعات تراکنش های خود ندارند می تواند به شکل یک شمشیر دولبه عمل کند.

 

پسماند سمی و Ceremony

استفاده از اصطلاحات “پسماند سمی” و “Ceremony” تنها بازی با کلمات نیست و دو مفهوم بسیار اساسی را در ساختار پروتکل زی کش القا می کند. دلیل اهمیت آن ها نیز در قابلیت دفاعی آن ها در برابر زی کش های جعلی است.

در روزهای نخست انتشار این رمزارز، افراد زیادی با مشکل زی کش های جعلی برخورد کردند. چون برای تولید و تایید “اثبات های دانایی صفر” به پارامترهای عمومی SNARK نیاز است.

بدون شک برای دریافت این پارامترهای عمومی SNARK، تمامی جفت کلیدهای خصوصی مورد نیاز هستند. پس از این، تولیدکنندگان کلید خصوصی را نابود می کنند و همتای عمومی را نگه می دارند.

ولی اگر کسی کلید خصوصی را نابود نکند چه اتفاقی می افتد؟

با استفاده از این کلید خصوصی، افراد می توانند زی کش تقلبی و جعلی بسازند. علاوه بر این، قابلیت تشخیص هویت (جعلی بودن) آن ها نیز غیر ممکن است. این موضوع مشکل چندانی برای یک بلاکچین عمومی مانند بیت کوین نخواهد بود، اما در مورد زی کش هیچ شخصی قادر به تایید عدم رخداد جعل و تقلب نیست. با توجه به همین مشکل به مفهوم “پسماند سمی” پی می بریم.

طبق گفته ی ویلکاکس، پسماند سمی از کلید خصوصی ساخته می شود و پروتکل زی کش به گونه ای طراحی شده است تا از ایجاد پسماند سمی جلوگیری شود. به این منظور، تمامی عناصر سازنده ی کلید خصوصی باید به صورت جداگانه نگهداری و نابود شوند. هدف از این کار جلوگیری از شکل گیری پسماند سمی از عناصر جداشده است.

اما این عمل به چه صورت انجام می شود؟

برای این کار ابتدا تعدادی از عناصر مختلف کلید عمومی را از ترکیب یک کلید خصوصی و یک کلید عمومی در یک محیط ایزوله می سازند و به آن “شارد” می گویند هدف از این کار، ترکیب شاردهای کلید عمومی و ساخت پارامتر عمومی SNARK بدون فرصت دهی به شاردهای کلید خصوصی برای ترکیب است.

در این لحظه است که بحث ceremony زی کش به میان می آید. هدف اصلی ceremony نابودی کامل شاردهای کلید خصوصی به صورت جداگانه است. با این کار احتمال ترکیب ناخواسته ی شاردها با یکدیگر پایین می آید و یا حتی صفر می شود.

منطق قضیه این است که اگر چندین شارد با یکدیگر ترکیب شوند اما تنها یکی از آن ها جدا بماند، امکان ساخت کلید خصوصی جعلی وجود نخواهد داشت. این ویژگی مثبت امنیتی باعث اعتماد بیشتر کاربران به زی کش شده است.

 

معایب زی کش

با وجود اینکه زی کش به یکی از پیشرفته ترین پرایوسی کوین ها تبدیل شده است، مخالفان خود را نیز پیدا کرده است که به معایب این رمزارز اشاره می کنند. یکی از نمایان ترین این معایب، موضوع “امنیت اختیاری” است.

مسئله‌ی امنیت اختیاری:

در واقع استفاده از یک آدرس شفاف در یک تراکنش، امنیت تراکنش های دیگر را در خطر قرار خواهد داد. دلیل آن نیز فراهم سازی مشاهده ی تراکنش های خصوصی ( که به آدرس زی ارسال می شوند) به بیگانه است.

علاوه بر این، امکان اجرای آنالیز ترافیک هم ایجاد می شود. برای مثال، اگر 4.89 زی کش به یک آدرس محافظت شده ارسال شود و سپس فورا 4.89 زی کش به یک آدرس محافظت نشده ارسال شود، امکان اتصال تراکنش دومی به اولی توسط بیگانه فراهم می شود.

امنیت اختیاری زی کش
امنیت اختیاری زی کش

به جز زی کش، دیگر ارزهای مشابه (دارای امنیت اختیاری) نیز با این مشکل روبرو شده اند. یکی از رقبای سرسخت زی کش به نام مونرو (Monero XMR) به همین دلیل تصمیم گرفت تا امنیت پردازش ها را از حالت اختیاری به اجباری تبدیل کند. با اجرای این تغییر، بی دقتی یک کاربر در فعالسازی امنیت تراکنش باعث ایجاد خسارت برای کاربر دیگری نمی شود.

 

شک و شبهه در مورد پسماند سمی و Ceremony:

با اینکه Ceremony یک تلاش مفید برای حفظ امنیت تراکنش ها به حساب می آید، افراد زیادی شک و شبهه به آن وارد می سازند. دلیل اصلی آن نیز تعریف زی کش به عنوان یک “ست آپ قابل اعتماد” است. این اعتماد نه تنها در رابطه با امنیت شاردهای جدا شده است، بلکه اطمینان از عدم وجود تبانی هایی پیش از ظهور ceremony  را نیز شامل می شود. این حجم از اطمینان به یک سیستم کمی زیاد به نظر می رسد. برخی نیز باور دارند این مکانیزم بر اساس محرک های کار بنا شده است و به آن اطمینان می کنند. البته اگر شما هم میلیاردها تومان در زی کش سرمایه گذاری کرده باشید به مراتب اعتمادتان به آن کمتر می شود.

سرمایه ی دریافتی موسس:

شاید این یک مسئله ی امنیتی محسوب نشود اما برای برخی افراد به خصوص ماینرها بسیار مهم است. این تصور که تنها یک گروه از سرمایه گذاران درخواست 2.1 میلیون زی کش را داشته باشند برای برخی افراد غیر قابل هضم است. در واقع این زی کش های دریافتی برابر با سودی است که از سرمایه گذاری اولیه خود کسب می کنند. نکته ی منفی در این مسئله، قدرت کنترل متمرکزی است که در دسترس گروه کوچکی از موسسان قرار دارد.

 

 

فورک های زی کش

همانطور که برای بسیاری از رمزارزهای موفق اتفاق می افتد، بدون شک توسعه دهندگانی هستند که قصد دارند کد یک رمزارز را فورک و شروع به ایجاد دیگر رمزارزها کنند. این اتفاق برای زی کش و زی کلاسیک (ZClassic) نیز افتاد.

توسعه دهنده ی اصلی زی کلاسیک به نام رت کرایتون (Rhett Creighton) در روز 23 مه 2017 تصمیم گرفت تا 22 خط کد را از کدبیس (Codebase) زی کش حذف کند و یک ارز فورک شده ی جدید راه اندازی کند؛ بر اساس وایت پیپر زی کلاسیک، این رمزارز قصد دارد تا از نظر تکنولوژی مشابه زی کش باشد اما هیچ دستمزد پیش از استخراج، پاداش موسس یا هرگونه دستمزدی به گروه های کوچک پرداخت نکند. این امر گویای مخالفت کرایتون با سرمایه ی دریافتی توسط سرمایه گذاران یا هرگونه متمرکزسازی است.

او همچنین از شروع آهسته ماینینگ که در روزهای اول به بلاکچین زی کش اعمال شده بود انتقاد می کرد. طبق گفته های او، این شروع کند با هدف ایجاد کمیابی بوده است. این مورد نیز از کد زی کلاسیک حذف شد.

 

فورک های یک فورک

در حالی که زی کلاسیک یکی از فورک های خوب زی کش از زنجیره ی اصلی به حساب می آمد، پروژه های زیرمجموعه ی دیگری نیز از زی کلاسیک فورک شدند و به فورک های فورک زی کش تبدیل شدند.

برای مثال، ZenCash (فورک شده از زی کلاسیک) در 23 مه 2017 معرفی شد. هدف از تولید آن، استفاده از کد زی کش و ارزی بود که سرمایه ی دریافتی (پاداش) توسط سرمایه گذاران را شامل نشود.

فورک های زی کش
فورک های زی کش

بیت کوین پرایوت نیز حاصل یک فورک ترکیبی بین زی کلاسیک و بیتکوین است که در 28 فوریه سال 2018 معرفی شد. هدف ساخت آن، تولید یک نسخه ی خصوصی از بیت کوین بوده است.

توجه داشته باشید که عملکرد تمامی این فورک ها مانند زی کش بر اساس اعتماد کامل به شبکه است. پس اگر مشکلی با این ویژگی زی کش داشته باشید، فورک های آن نیز مورد علاقه ی شما نخواهند بود.

 

تکنولوژی زی کش در دیگر بلاکچین ها

علاوه بر اینکه زی کش به تنهایی یک پروژه ی جذاب است، تکنولوژی زیربنای آن، یعنی zk-SNARK ها نیز باعث جذب بسیاری افراد برای فعالیت در این حوزه شده است.

برای مثال، اتریوم در حال تلاش برای گنجاندن zk-SNARK در پروتکل خود به عنوان بخشی از بروزرسانی متروپلیس (Metropolis Upgrade) است و آغاز یک همکاری با زی کش را نیز در نظر گرفته اند؛ این همکاری شامل اکسچنج متقابل سرمایه خواهد بود و این امکان را برای توسعه دهندگان ایجاد خواهد کرد تا قراردادهای هوشمند خصوصی و اپلیکیشن های غیرمتمرکز (dApps) را کدگذاری کنند؛ برای مثال اگر قرار باشد اتریوم یک zk-SNARK پیش پردازنده (پیش کامپایلر) را به زنجیره ی خود اضافه کند، این اپ های غیرمتمرکز میتوانند بر روی بلاکچین اتریوم ساخته شوند.

همچنین sk-SNARK ها بر روی تعدادی بلاکچین دیگر نیز که به تراکنش های خصوصی و امنیت محور نیاز دارند استفاده می شوند. مانند پروژه های کومودو (KMD)، اچ کش (HC) و زد کوین (XZC).

فعالیت هایی نیز جهت بهبود عملکرد zk-SNARK ها انجام شده است.  یکی از این موارد، ساخت zk-STARK ها بوده است.این فناوری هنوز در مراحل نخست مطالعه و پژوهش قرار دارد اما بسیاری از افراد در مورد آینده ی آن خوشبین هستند. دلیل این خوشبینی، عدم وابستگی zk-STARK ها به کلید عمومی ارشد (که در zk-SNARK ها استفاده می شود) است. همانطور که قبلا ذکر شد، این موضوع یکی از دلایل اصلی جنجال بر سر ستاپ های اعتماد شده (trusted) است.

 

نتیجه‌ی بحث

شکی نیست که زی کش یکی از پیشرفته ترین رمزارزهای بازار است و بهره گیری از جدیدترین قوانین رمزنگاری و تکنولوژی آن را به یکی از رقبای پرایوسی کوین ها تبدیل کرده است.

تیم توسعه دهنده ی این رمزارز نیز از کم و کاستی های آن اطلاع دارند و به صورت مداوم در حال تلاش برای رفع این معایب هستند. با توجه به نوپایی این فناوری، وجود هرگونه شک و شبهه نسبت به آن غیر قابل دفع است.

با این حال، نکته ی قابل تشخیص این است که بلاکچین های عمومی که تراکنش های شفاف را شامل می شوند دیگر آن ویژگی امنیت و خصوصی بودن را نخواهند داشت. اکنون که با رشد و گسترش سرقت های سایبری مواجه هستیم، پرایوسی کوین ها از اهمیت بالاتری برخوردار هستند.

فرقی نمی کند از مونرو، زی کش یا هر پرایوسی کوین دیگری استفاده کنید، در هر صورت از امنیت حریم خصوصی خود اطمینان حاصل خواهید کرد.

پستهای مرتبط

هولو (Holo) چیست؟

سردبیر والبی

ترون (Tron) چیست؟

سردبیر والبی

آشنایی با لوپرینگ

سردبیر والبی

درج دیدگاه

EnglishIran
error: اجازه کپی ندارید